Phân tích bài thơ Tự Tình 2 của nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Bài làm

Nếu trong thơ mới Xuân Diệu được mệnh danh là “Ông hoàng thơ tình “thì trong thơ Nôm Hồ Xuân Hương được xem là “Bà chúa thơ Nôm”. Một người phụ nữ trong xã hội xưa được đi học đã khó, nay còn trở thành người tài thì thực đáng quý. Tác phẩm của bà nói lên số phận của người phụ nữ trong xã hội xưa với bao cay đắng tủi cực và cùng với khát vọng về tình yêu tròn đầy. Bài thơ Tự tình II nằm trong chùm thơ Tự tình được viết bằng chữ Nôm của Hồ Xuân Hương. Nhan đề Tự tình như đã nói lên cả nội dung của tập thơ, thể hiện nỗi tâm sự, nỗi buồn cô đơn không ai sẻ chia cùng nên nhân vật trữ tình tự bộc lộ cảm xúc của bản thân với chính mình. Bài thơ như một sự nén tràn cảm xúc nỗi buồn tủi của nhân vật trữ tình trong màn đêm tĩnh mịch.

Mỗi tác phẩm đều có một không gian nghệ thuật và nghệ thuật để góp phần vào việc tạo nên giá trị nội dung sâu sắc cho tác phẩm cũng như là góp phần tạo nên sức sống lâu dài cho nó. Trong bài Tự tình II, nghệ thuật là lúc đêm khuya:

Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn

Khoảng thời gian đêm khuya là lúc mà ta yếu lòng nhất, lúc mà bao nỗi cô đơn buồn tủi nó như muốn bộc phát. Đây là lúc mà ta cần ai đó tâm sự chia sẻ buồn tủi lo âu. Cảm xúc nó luôn khiến cho ta thêm đau thêm nhớ. Trong đêm khuya tĩnh mịch đối diện với chính mình cảm thấy cô đơn. Nỗi cô đơn tràn đầy trong cảm xúc của nhân vật trữ tình, cảm thấy sao nó lạnh lẽo tĩnh mịch. Âm thanh xa xa vọng lại là tiếng trống báo sang canh. Phải chăng không gian nó quá ư yên tĩnh nên mới nghe thấy tiếng trống từ xa vọng lại qua từ láy “văng vẳng’’? Thời gian trôi qua một cách lặng lẽ âm thầm, nỗi buồn theo đó mà thêm tang dần, càng chất chứa càng đau khổ .Thủ pháp lấy động tả tĩnh được Hồ Xuân Hương sử dụng tài tình, làm cho người đọc hình dung ra một bức tranh đêm khuya với tiếng trống báo, màn đêm tĩnh mịch bên cạnh đó là hình ảnh nhân vật trữ tình lặng lẽ một mình trong màn đêm tĩnh mịch. Câu thơ:

Xem thêm:  Phân tích và đánh giá hình tượng văn sĩ Hoàng trong tác phẩm Đôi mắt của Nam Cao

Trơ cái hồng nhan với nước non

cho người đọc hình dung về vẻ cô độc trơ trọi một mình của nhân vật trữ tình. Từ “trơ’’ được đưa lên đầu câu thể hiện sự trơ trọi đơn độc, trai sạn như đã quá quen với cảm giác cô đơn. “Hồng nhan’’ là từ để chỉ nhan sắc của người phụ nữ, sắc đẹp vẻ bề ngoài tuyệt mĩ. Một người phụ nữ với vẻ ngoài xinh đẹp. “Hồng nhan’’ đẹp là thế nhưng lại đi cùng từ “cái” cho người đọc cảm thấy sót xa thay. Người ta hay gọi cái này, cái kia là để chỉ những sự vật, sự việc tầm thường, một cái gì đó có thể xem là dẻ dúng, khinh bỉ.Vậy mà ở đây Hồ Xuân Hương lại dùng từ này đi cùng với “hồng nhan’’cho thấy sự rẻ rúng của người phụ nữ trong xã hội xưa. Đặt trong hoàn cảnh sáng tác đó phải chăng là nỗi buồn khổ của người phụ nữ sống trong cảnh làm lẽ với số phận hẩm hiu. Sự đối lập giữa “cái hồng nhan’’ với “nước non’’từ một cái nhỏ bé được đặt cạnh cái to lớn của trời đất càng nhấn mạnh sự cô đơn lẻ loi của nhân vật trữ tình.  Cả câu thơ như vẫn khắc sâu vào lòng người đọc sự đồng cảm sót thương, nhân vật trữ tình một mình đối diện với cô đơn, tủi buồn chỉ còn biết làm bạn với trời với đất.

phan tich bai tho tu tinh - Phân tích bài thơ Tự Tình 2 của nữ sĩ Hồ Xuân Hương chọn lọc hay nhất

Phân tích bài thơ Tự Tình 2

Khi nỗi buồn trở nên cố hữu, khắc khoải, đau đớn, con người thường tìm đến rượu để giãi bày tâm sự. để quên đi thực tại, quên đi những đau đớn:

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh.

Nhưng càng uống tâm trạng của nhân vật trữ tình như càng tỉnh. Phải chăng nỗi buồn đó đã cố hữu quá lâu nên khi con người muốn quên đi lại càng không thể? Hương rượu cay nồng khiến cho người ta say về thể chất còn tinh thần của họ vẫn đang bị nỗi buồn bủa vây, không có cách nào thoát khỏi. Cụm từ “say lại tỉnh’’ như một vòng lặp không giới hạn, khi uống rượu con người họ muốn uống cho say nhưng càng uống họ càng tỉnh nên lại càng uống. Cứ như vậy lặp lại từng hành động trong đêm khuya yên lắng. Ai có thể hiểu được nỗi lòng của một con người đã quá cô đơn, nỗi buồn ăn sâu vào tâm khảm không thể giãi bày cùng ai? Họ mượn rượu giải sầu nhưng sầu càng thêm sầu. đã từng viết “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ’, quả thật là vậy! Trong cảm xúc của nhân vật trữ tình luôn khao khát về hạnh phúc khao khát thoát khỏi cô đơn nên chỉ còn biết dựa vào phong cảnh thiên nhiên:

Xem thêm:  Trình bày hoàn cảnh và tâm trạng của An - đrây Xô - cô - lốp sau khi chiến tranh thế giới kết thúc và trước khi gặp bé Va - ni - a trong đoạn trích Số phận con người của Sô - lô - khôp

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Nỗi buồn như nhuốm vào thiên nhiên cảnh vật, câu thơ ngụ tình. “Vầng trăng’’ là biểu tượng của hạnh phúc viên mãn trăng tròn thì niềm hạnh phúc được đong đầy. Mà ở đây “Bà chúa thơ Nôm’’ lại sử dụng hình ảnh trăng khuyết thể hiện niềm hạnh phúc chưa trọn vẹn. Trong bài “Đây thôn Vĩ Dạ’’, Hàn Mặc Tử có viết “Thuyền ai đậu bến sông trăng đó/Có trở trăng về kịp tối nay’’ diễn tả niềm khao khát về hạnh phúc trọn vẹn. Cả hai câu thơ đều thể hiện nỗi niềm mong mỏi, về một “ánh trăng tròn”. Cũng từ đây, ta có thể thấy được rằng vầng trăng đã “bóng xế” mà vẫn “chưa tròn” cũng như tuổi xuân của con người đã sắp qua đi mà hạnh phúc vẫn chưa trọn vẹn.

Khung cảnh thiên nhiên như nhuốm màu tâm trạng của nhân vật trữ tình:

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.

Tác giả sử dụng các động từ mạnh như “xiên” “đâm” để diễn tả sự mạnh mẽ không chịu khuất phục của những hình ảnh thiên nhiên nhỏ bé như “rêu” “đá”. Hình ảnh “rêu” gợi cho người đọc sự nhỏ bé, yếu ớt, nhưng tác giả lại sử dụng động từ “xiên” làm hiện lên vẻ mạnh mẽ, những đám rêu nhỏ bé nằm ngổn ngang trên mặt đất nhưng lại mọc thành từng mảng lớn như muốn “xiên” mặt đất mà lên mạnh mẽ trỗi dậy. Hình ảnh “đá” hiện lên với vẻ ngoài cứng cỏi như muốn “đâm” xé rách vòm trời châm mây. Nghệ thuật đảo ngữ được tác giả sử dụng một cách tài tình với dụng ý như muốn nhấn mạnh trạng thái tự nhiên cùng với ý trí và niềm khao khát của con người vô cùng mãnh liệt. Nhân vật trữ tình không muốn chấp nhận thực tại, muốn phản kháng, vươn lên làm chủ , làm chủ số phận của bản thân, không chịu khuất phục trước số phận. Hai câu luận thể hiện khát vọng được yêu khát vọng sống của nhân vật trữ tình trước số phận éo le, bất hạnh. Ở hai câu kết:

Xem thêm:  Tả cảnh hoàng hôn trên làng chài ven biển

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại  

Mảnh tình san sẻ tí con con

“Bà chúa thơ Nôm”đã bộc lộ nỗi lòng cay đắng tủi cực của con người. Từ “xuân” đầu có nghĩa là để chỉ tuổi xuân của con người, “xuân”2 được xem là để nói đến mùa xuân của đất trời, của tháng năm. Mùa xuân của con người thì hữu hạn mà mùa xuân của đất trời là vòng lặp vô hạn. Tác giả đặt hai chữ xuân đi cùng nhau như một ngụ ý: mùa xuân tươi đẹp của trời đất đến cũng là khi tuổi xuân của con người qua đi, nhan sắc bị úa tàn theo tháng năm. Từ “ngán” được đặt ở đầu câu như thể hiện sự chán nản. sắp qua đi mà hạnh phúc vẫn chưa viên mãn. Nghệ thật tang tiến được sử dụng trong câu thơ cuối cùng “Mảnh tình san sẻ tí con con”. Tình cảm của con người là một cái gì đó trừu tượng hữu hình được tác giả đặt sau từ “mảnh”, gợi cho người đọc về một thứ tình cảm nhỏ bé ít ỏi. “Mảnh tình” nó nhỏ là thế, nó ít là thế vậy mà lại còn sẻ chia, “san sẻ” cho nhiều người. Để rồi nhận lại chỉ còn “tí con con”, một chút tình cảm như vậy liệu có khiến cho con người ta cảm thấy hạnh phúc?  Hai câu thơ mang đến cho người đọc những , sự lo âu về thời gian chảy trôi và tuổi xuân con người đang dần úa tàn vậy mà tình cảm còn chưa được viên mãn trọn vẹn.

Tóm lại, bài thơ Tự tình II là nỗi lòng ẩn sâu, là số phận bất hạnh hẩm hiu của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Tác giả đã sử dụng tài tình nhiều biện pháp nghệ thuật độc đáo như đảo ngữ … để diễn tả rõ rang chân thực cho người đọc càng thêm thấu hiểu về tâm trạng cô đơn buồn tủi của nhân vật trữ tình trước đêm khuya thanh vắng. Qua đây ta càng thêm trân trọng về số phận của mỗi người phụ nữ. Đặt ra trong chúng ta nhiều sự tò mò như muốn hiểu thêm về họ!

Nguyễn Lam

Topics #con người #cuộc sống #Hồ Xuân Hương #Nguyễn Du #nữ sĩ Hồ Xuân Hương #phân tích #Phân tích bài thơ Tự Tình 2 #suy nghĩ #tả cảnh #thời gian #tự tình #tuổi trẻ #ước muốn #uống rượu