đoạn “Anh hùng tiếng đã gọi rằng” trong “Truyện Kiều” của

Hướng dẫn

Có lẽ thế, Từ Hải là một giấc mơ của Nguyễn Du – giấc mơ anh hùng, giấc mơ tự do và công lý. Cho nên Từ Hải phải là một con người siêu phàm. Con người ấy đến từ một giấc mơ và ở lại như một huyền thoại. Hiện diện trong "Truyện Kiều" như một nhân cách sử thi, Từ Hài đã làm nên những trang sôi động nhất, hào sáng nhất, trong cái thế giới buồn đau dằng dặc của "Đoạn trường tân thanh". Khác họa một nhân vật như thế, không dùng bút pháp lãng mạn hoá, lý tưởng hoá, thì khó mà nổi bật. Để tô đậm tầm vác phi thường của hình tượng Từ Hải, Nguyễn Du đã khác chạm bằng nhiều cách, từ nhiều phía. Ông đã giới thiệu lai lịch, đã mô tả ngoại hình, đã phô bày những cá tính… ở đây trong đoạn trích "Anh hùng tiếng đã gọi rằng…" này, phẩm chất Từ Hải được hiện lên chủ yếu bằng ngôn ngữ hùng tráng và kỳ tích anh hùng. Tuyên ngôn và bao giờ cũng là một Phát ngôn được nấu nung, kết tình từ , còn là sự thể hiện, là thước đo của phát ngôn. Nhờ đó mà Từ Hải thực sự là một vẻ đẹp lý tưởng và hoàn hảo.

Đoạn thơ tự nó hình thành hai phần: cuộc trò chuvện Thuý Kiều – Từ Hải và cuộc khởi binh đầy kỳ tích của Từ Hải ở phần một, nhân cách anh hùng của Từ Hải trong , phần hai – phẩm cách anh hùng trong hành vi xuất chúng Từ không gian màn trướng khuê phòng ra không gian giang sơn trời đất, Từ Hải đã buớc thẳng đền chính mình bằng những bước siêu phàm.

Mở đầu cuộc đối thoại là lời Thuý Kiều. Trước Từ, Kiều không hiện ra như một người bạn trăm năm, mà như một nạn nhân được cứu vớt che chở trước một ân nhân đã ra tay tế độ. Kiều càng tự thấy nhỏ bé bao nhiêu, Từ càng uy nghi, kỳ vĩ bấy nhiêu. Đôi với Nguyễn Du, Từ Hải là một giấc mơ, thì đối với Kiều, ngay đến mơ cũng không dám nghĩ rằng mình có Từ Hải. Tự nhận mình hèn mọn, Kiều tôn vinh Từ Hải như một bậc cứu nhân độ thế, rửa sạch oan khiên. Bằng những lời ước lệ, thậm xưng, Từ Hải trong tâm trí Kiều đã hiện lên trong tám vóc vũ trụ, phi phàm: "Trộm nhờ sấm sét ra tay", "Dế đem gan óc đền nghì trời mây". Có thể nói đó là cách gián tiếp để khắc họa Từ Hài, nghĩa là lối mượn lời nhân vật này để tạo dựng nhân vật khác.

Nhưng có lẽ, chính trong lời Từ Hải, phẩm cách anh hùng ở nhân vật này được bộc lộ nhiều hơn: vừa bình dị vừa siêu phàm. Cái việc Từ đã làm cho Kiều là một cuộc đổi đời, hồi sinh vô cùng lớn lao. Từ đã đưa Kiếu từ tận cùng ô nhục ("Thanh lâu hai lượt thanh y hai lần") lên tột bậc danh giá! Từ gái lầu xanh lên bậc mệnh phụ phu nhân, tạo điều kiện cho nàng được ân đền oán trả. Nhưng việc phi phàm ấy lại được Từ lý giải bằng những động cơ rất thường tình, rất tự nhiên đối với minh:

Xem thêm:  Tuần 29 - Lập luận trong văn nghị luận

Từ rằng: "Quốc sĩ xưa nay,

Chọn người tri kỳ một ngày dược chăng

Anh hùng tiếng dã gọi rằng:

Giữa đường dẫu thấy bất bằng mờ tha!

Huống chi việc cũng việc nhà

Lo là thầm tạ mới là tri ân!

Kiều sự việc bằng tâm thế một nạn nhân, ngưỡng vọng ơn trời bể. Còn Từ Hải lại xem là một việc vẫn thường làm đối với mình. Cả hai cách nói cũng như hai cách nhìn nhận đánh giá sự việc đều đạt một hiệu quả là làm cho Từ Hải hiện ra càng lớn lao hơn. Nhưng trongg lời Từ, xét ra không phải chỉ có : người này thực ra ý thức khá sâu sắc về giá trị và uy vũ của mình. Từ coi minh là "quốc sĩ", nghĩa là kẻ sĩ tầm cỡ quốc gia, lại gọi mình là "anh hùng". Vậy là văn võ song toàn! Chăng phải sự hào hoa như một nghệ sĩ hài hoà với sự ngang tàng hào hùng của bậc trượng phu vốn đã là vẻ đẹp của Từ từng được Nguyễn Du trực tiếp khắc hoạ: "Gươm đàn nửa gánh non sòng một chèo" đấy ư. Từ đâu chỉ là kẻ biết người, Từ cũng là một kẻ rất biết mình!.

Lý tưởng anh hùng của Từ Hải đối với đời thể hiện trong hành vi nghĩa hiệp đối với một con người cụ thể ấy là Thuý Kiều. Cứu đời, trước hết là cứu Thuý Kiều. Thực hiện công lý cho đời, trước hết là cho nàng Kiều. Sở nguvện, khao khát chân chính của những nạn nhân trở thành lý tưởng của người anh hùng. Người anh hùng đứng lên là sống cho họ, sống vì họ. Ước ao thẩm kín của Kiều đã được Từ cảm nhận như một tri kỷ, tri âm. Nàng không nói, nhưng chàng tự coi mình có bổn phận đáp ứng. Kỳ tích anh hùng đã nảy sinh từ tấm lòng tri âm.

Xót nàng còn chút song thân,

Bấy nay kẻ Việt người Tần cách xa

Sao cho muôn dậm một nhà

Cho người thấy mặt là ta cam lòng.

Kiều có một mong ước thấm kín mà da diết, đó là được trở về , đoàn tụ với gia đình, gặp lại song thân. Để đáp ứng sở nguyện ấy, người anh hùng đã thực hiện theo cung cách thật là khác thường: không phải tìm đường hộ tống nàng hổi hương, mà khởi binh, dựng nghiệp, lập ra cả một triều đình, đánh chiếm hàng loạt huyện thành, vạch đôi sơn hà, để dẹp đường cho hồng nhan tri kỷ gặp lại song thân… Thế đấy, Từ Hải không chỉ đổi đời cho Kiều mà còn vì Kiều, đem đến cho biết bao sinh linh khác. Để đáp ứng một nguyện vọng bé mọn, Từ sẵn sàng làm những chuyện lớn lao. của Từ Hải là đem được đến cho Thuý Kiều. Thấy Kiều thì Từ mới cam lòng. "Sao cho thấy mặt là ta cam lòng” Qua lời Từ Hài, chúng ta đã có thể thấy nhân cách anh hùng của Từ là một sự hài hoà tuyệt vời giữa khiêm nhường và xuất chúng, giữa cốt cách hào hoa quốc sĩ và phẩm cách anh hùng, giữa lòng trung hậu nhân từ và sự ngang tàng đấy uy vũ…

Xem thêm:  Cách cảm nhận câu thơ "Áo em trắng quá nhìn không ra" của Hàn Mặc Tử

Phần sau, Từ Hải hiện ra qua lời trần thuật trực tiếp của Nguyễn Du về hành động của Từ Hài. Không còn là cuộc đối thoại trong màn trướng mà là cuộc dấy binh trên chiến trường, giữa dọc ngang trời đất. Nhân cách anh hùng được khác hoạ trong không gian sử thi

Trong cuộc đối thoại nói trên, Từ đã tôn vinh Thuý Kiều bằng cách phá vỡ, xoá sạch khoảng cách giữa mình và Kiều: tương quan sang – hèn, ân nhân – nạn nhân đã được Từ Hải nâng lên thành quan hệ tri kỷ – tri âm. Kiều đã được đặt ngang tầm, bình đẳng với Từ. Họ trở thành một cặp "Trai anh hừng gái thuyền quyên", "Người quốc sắc kè thiên tài". Ấy là một phía của nhân cách anh hùng

Ở đây ta thấy một phía khác. Từ quyết tạo ra một tương quan bình đẳng khác: bình đẳng với quyển uy tột đỉnh của nhà nước phong kiến. Từ cúi mình cứu vớt nạn nhân, nhưng cũng sẵn sàng tranh tài đọ sức, tranh hùng tranh bá với triều đình!

Để khác hoạ tầm cỡ đó của Từ Hài, Nguyễn Du đã dùng đến một hệ thống ngôn từ cũng đầy quyển uy: binh tướng, binh uy, bả vương, sơn hà, tranh cường, hùng cứ… và viết về hành vi của Từ Hài dứt khoát phài dùng những động từ chỉ động Từ Hải mạnh mẽ: Vội truyền, trúc chè, ngôi tan, gió quét mưa sa, huyện thành đạp đổ…, những giọng điệu đấy ngang tàng thách thức mang khẩu khí anh hùng: đòi phen, sá gỉ, thiếu gi, ai dám… Không gian vũ trụ, không gian sử thi trở thành khoảng không gian tung hoành phù hợp với khí phách Từ Hài. Những đơn vị địa lý, địa vực cứ được nới rộng đến cực đại để cho tính cách anh hùng của Từ được vùng vẫy, và có lẽ phải tạo một không gian như thế thì mới thể hiện được tầm vóc của Từ: Triều đinh riêng một góc trời, huyện thành đạp đỏ, năm toa côi nam, gồm hai văn võ, rạch đôi sơn hà, nghênh ngang một cõi biên thuỳ, năm năm hùng cứ một phương hải tần… Những thi liệu ấy được phối hợp với những tiết tấu mạnh mẽ, âm điệu dồn dập, sôi động, biểu hiện binh lực hung hậu. khi thế bách chiến bach thắng của Từ Hài. Và sâu xa hơn. nó biếu hiện được chi khí dám đương đầu, dám sông mái, đua tranh với thế lực tôi thượng thời phong kiến. Nói theo giọng đời thường hiện Đại là cái chi khi "không ngán gi!" của Từ Hải.

Thể hiện tự do của Từ Hải, Nguyễn Du đã luôn cô đúc ngôn ngữ của mình thành những câu thơ có tầm khái quát hào hùng và lãng mạn: cánh hồng bay bông tuyết với Giang hồ quen thói vẫy vùmg. Dày tâu bể Sở sông Ngô tung hoành. Đội trời đạp Đất ở đời, Chọc trời khuấy nước mặc dầu, Năm năm trời biền ngang tàng, Dọc ngang trời rộng vãy vùng biển khơi, Làm cho động địa kinh thiên đùng đùng.v.v… Những khái quát mang tính ước lệ, cách điệu ấy đã làm cho cái lai lịch anh hùng của Từ Hải có một tầm vóc hoành tráng. Còn riêng ở đoạn thơ này, huớng mô tả của Nguyễn Du có phần khác. Nhà thơ gán với nhửng biến cố thực tại, những hành động có phần cụ thể hơn cùa Từ Hải nhằm giao tranh, đạp đổ, phủ định cái trật tự phong kiến của triễu đình, tự tay lập nên một trật tự của riêng mình. Bản lĩnh của Từ Hải híện ra ở đây bằng hàng loạt hành động đảo lộn thời thế, cải tạo thực tại: Huyện thành đạp đổ, rạch đôi sơn hà, năm năm hùng cứ v.v… Và ở đây cũng không thiếu những câu thơ tự nó đã là những nét chân dung khái quát về tầm vóc, cốt cách anh hùng của Từ Hải:

Xem thêm:  Nghị luận xã hội về Việc làm

Nghênh ngang một cõi biên thuỳ

Trước cờ, ai dám tránh cường

Năm năm hùng cứ một phương hải tần.

Nhưng đặc sắc hơn cả, có sức kết tình hơn cả vần là hình ảnh này

Phong trân mài một lười gươm

Những phường giá áo túi cơm sá gì.

Ấy là một. hình tượng thuộc vế tẩm vóc sử thỉ. Và đó la một sự tương phản gay gắt và tráng lệ. Sự tương phản đối chọi giữa một cá thể và cả một tập đoàn, sự đối lập giữa cái cao cả và cái thấp hèn, cái đẹp và sự phàm tục. Hình tượng lưỡi gươm công lý. mũi kiếm tự do biểu hiện và khát vọng cao quý của Từ Hài. Ta dã dược thấy cảnh "mài gươm dưới trăng” của Đặng Dung, giờ lại được chiêm ngưỡng "phong trần mài một lười gươm" của Từ Hải. Vậy là ở Tù Hải còn có một sự hài hoà khác: sự hài hoà giữa cốt cách hào hoa cùa một bậc quốc sĩ và vẻ phong trần của một tráng sĩ Hai chữ "phong trần" làm hiện lên gương mặt dài dấu từng trài, cuộc đời phong trần cát bụi. ngày tháng phong trần nấu nung ý chi, lưỡi gươm phong trần vì mục đích thanh cao… "Phong trần mài một lưỡi gươm" Từ Hải sừng sững giữa không gian và thời gian một cốt cách kiêu hùng.

Vâng, phải là con người ấy mới có thể thực hiện được khát vọng tự do, công lý của Nguyễn Du. Từ Hải như một con đại bàng mà mỗi khi vỗ cánh lại làm xáo động cà đất trời. Chi có đôi cánh áy mới che chở được cho những nạn nhân như Thuý Kiều. Chỉ có đôi cánh ấy mới mang chồ được khát vọng nghìn đời của những con người thấp cổ bé họng sống dưới cái gầm trời tăm tối của thế giới "Truyện Kiều"

Thu Trang

Topics #bình giảng #Cảm nhận #Cố hương #con người #gia đình #giới thiệu #hành động #hạnh phúc #khát vọng #lời nói #mục đích #Nguyễn Du #sự khiêm nhường #thời gian #Truyện Kiều #ý chí